Περσεφόνη: Το Ταξίδι από την Αθωότητα στη Βασίλισσα του Κάτω Κόσμου

Πριν γίνει βασίλισσα του Κάτω Κόσμου, η Περσεφόνη ήταν η Κόρη. Η λέξη Κόρη στην ελληνική μυθολογία και στην ψυχολογία έχει πολύ βαθύτερο νόημα από αυτό της απλής θυγατέρας. Συμβολίζει την αθωότητα, το κομμάτι της ψυχής που δεν έχει ακόμη γνωρίσει τον πόνο, την απώλεια ή τη διάψευση. Συμβολίζει επίσης τη δυνατότητα, γιατί η Κόρη είναι αυτό που μπορεί να γίνει τα πάντα, χωρίς να έχει ακόμη διαμορφώσει πλήρως την ταυτότητά της. Συμβολίζει την εξάρτηση, καθώς ζει προστατευμένη μέσα στον κόσμο της μητέρας και η ζωή της ορίζεται ακόμη από άλλους. Είναι η άνοιξη της ψυχής, συνδεδεμένη με την άνθηση, τη νεότητα, την ελπίδα και κάθε νέο ξεκίνημα. Είναι ακόμη το ανέγγιχτο κομμάτι του εαυτού, εκείνο που δεν έχει κατέβει ακόμη στον «Κάτω Κόσμο» της εμπειρίας.

Από γιουνγκιανή σκοπιά, η Κόρη αντιστοιχεί στο αρχέτυπο της αιώνιας νεότητας. Είναι το μέρος της ψυχής που θέλει να παραμείνει ασφαλές, αθώο και χωρίς βαριές ευθύνες.

Γι’ αυτό η απαγωγή της Περσεφόνης από τον Άδη είναι τόσο ισχυρό σύμβολο. Δεν μιλά μόνο για μια κοπέλα που χάνεται. Μιλά για τη στιγμή που η ζωή μάς αναγκάζει να εγκαταλείψουμε την αθωότητα.

Ο Carl Jung έλεγε ότι κανείς δεν γίνεται ολοκληρωμένος χωρίς να κατέβει στο σκοτάδι του ασυνειδήτου. Η Κόρη λοιπόν είναι το κομμάτι μας πριν από αυτή την κάθοδο.

Συμβολικά, κάθε γυναίκα περνά κάποια στιγμή από τη φάση της Κόρης στη φάση της Περσεφόνης. Κάποια απώλεια, ένας χωρισμός, μια προδοσία, μια ασθένεια ή μια μεγάλη αλλαγή την καλεί να αφήσει πίσω την αθωότητα και να γεννηθεί ξανά πιο ώριμη, παίρνοντας η ίδια τον έλεγχο της ζωής της. Η ιστορία της Περσεφόνης είναι η αλχημιστική διαδικασία της θηλυκής ψυχής, της Άνιμα, όταν περνά από την Κόρη στη Γυναίκα.

Η Περσεφόνη ήταν η κόρη της Δήμητρας, θεάς της γονιμότητας και της γης. Ζούσε σε έναν κόσμο γεμάτο λουλούδια, φως και προστασία.

Μια μέρα, ενώ μάζευε άνθη σε ένα λιβάδι, η γη άνοιξε κάτω από τα πόδια της.

Από το χάσμα αναδύθηκε ο Άδης.

Ο θεός του Κάτω Κόσμου την άρπαξε και την οδήγησε στο βασίλειό του.

Οι κραυγές της χάθηκαν μέσα στη γη.

Η Δήμητρα άρχισε να την αναζητά απελπισμένα.

Περιπλανήθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο για εννέα ημέρες και εννέα νύχτες.

Όταν ανακάλυψε τι είχε συμβεί, η θλίψη της ήταν τόσο βαθιά ώστε σταμάτησε να δίνει καρπούς στη γη.

Τα φυτά μαράθηκαν, οι σοδειές χάθηκαν και η ζωή άρχισε να σβήνει σταδιακά από τη γη.

Οι θεοί αναγκάστηκαν να παρέμβουν.

Αποφασίστηκε η Περσεφόνη να επιστρέψει.

Όμως υπήρχε ένα πρόβλημα.

Είχε φάει τρεις σπόρους από ένα ρόδι στον Κάτω Κόσμο.

Οι σπόροι του ροδιού συμβολίζουν ότι η ψυχή δεν μπορεί πλέον να επιστρέψει στην προηγούμενη αθωότητά της. Αφού τους φάει, συνδέεται για πάντα με τον Κάτω Κόσμο, με εκείνη την πτυχή του εαυτού όπου κατοικεί η Σκιά.

Η ψυχαναλύτρια Clarissa Pinkola Estés περιγράφει συχνά ότι κάθε γυναίκα περνά μια στιγμή όπου χάνει την αθώα εικόνα που είχε για τον κόσμο.

Μπορεί να είναι όπως γράφω και πιο πάνω  ένας χωρισμός, μια προδοσία, μια απώλεια, μια ασθένεια ή ένα τραύμα.

Όποιος κι αν είναι ο λόγος αυτής της εκκίνησης, η γυναίκα αναγκάζεται να κατέβει στον δικό της Κάτω Κόσμο.

Και εκεί αφομοιώνει τρία κυρίαρχα μαθήματα.

Τη γνώση του πόνου, που έρχεται όταν περνά μέσα από το εσωτερικό της σκοτάδι.

Τη γνώση της απώλειας, που έρχεται όταν αφήνει πίσω τον παλιό της εαυτό.

Τη γνώση της δύναμης, που ανακτά μέσα από την αναγέννηση.

Οι τρεις σπόροι δεν είναι απλώς τροφή.

Είναι το συμβολικό σημάδι ότι η ψυχή της αποδέχθηκε τη μύηση.

Από εκείνη τη στιγμή δεν ανήκει ούτε μόνο στο φως ούτε μόνο στο σκοτάδι.

Ανήκει και στα δύο.

Εκείνη ακριβώς τη στιγμή γεννιέται η εσωτερική Περσεφόνη.

Μετά από αυτό δεν είναι πλέον η Κόρη.

Γίνεται η Βασίλισσα.

Έτσι δημιουργήθηκε ο συμβιβασμός ανάμεσα στον επάνω και τον κάτω κόσμο.

Ένα μέρος του χρόνου θα το περνούσε με τη μητέρα της στη γη.

Και ένα μέρος ως βασίλισσα του Κάτω Κόσμου.

Η ουσία όμως αυτού του μύθου βρίσκεται στη μεταμόρφωση.

Η Κόρη που χάθηκε δεν επέστρεψε ποτέ.

Αυτό που επέστρεψε ήταν μια γυναίκα που είχε γνωρίσει το σκοτάδι και ήξερε πια πώς να το διαχειρίζεται μέσα της.

Ο Carl Jung περιέγραφε την εξατομίκευση ως μια κάθοδο στο ασυνείδητο.

Δεν γινόμαστε ολοκληρωμένοι παραμένοντας μόνο στο φως. Έτσι κι αλλιώς αυτό δεν είναι δυνατό να συμβεί. Η ψυχή θα βρει τον τρόπο να μας καλέσει να συναντήσουμε ό,τι αποφεύγουμε και ό,τι φοβόμαστε.

Πρέπει να γνωρίσουμε και το σκοτάδι μας.

Και η Περσεφόνη κάνει ακριβώς αυτό.

Κατεβαίνει εκεί όπου ο καθένας τρέμει να βρεθεί. Στην απώλεια, στο πένθος, στον φόβο, στην αλλαγή.

Γι’ αυτό και στέφεται βασίλισσα.

Γιατί ξέσκισε από πάνω της την αθωότητα για να αποκτήσει γνώση.

Γιατί τόλμησε να αφήσει πίσω της την ασφάλεια και την προστασία της θεάς και μητέρας της, της Δήμητρας.

Ο Donald Winnicott τόνιζε ότι η υγιής ανάπτυξη προϋποθέτει σταδιακό αποχωρισμό από τη μητρική αγκαλιά.

Η υπερβολική προστασία μπορεί να εμποδίσει την ανάπτυξη της αυθεντικής προσωπικότητας.

Η Περσεφόνη δεν θα γινόταν ποτέ βασίλισσα αν έμενε για πάντα στο λιβάδι να μαζεύει λουλούδια.

Ο μύθος της Περσεφόνης μιλά για τη μεταμόρφωση.

Για την αληθινή ενηλικίωση που δεν συμβολίζεται από τα χρόνια της ηλικίας μας, αλλά από το θάρρος να κατέβουμε στον προσωπικό μας Κάτω Κόσμο και να επιστρέψουμε κρατώντας στα χέρια μας τη σοφία που βρήκαμε εκεί.

*Το ρόδι συμβολίζει ταυτόχρονα τη ζωή και τον θάνατο, τη μυστική γνώση, τη θηλυκότητα, τη γονιμότητα, το αίμα και τη μήτρα.

*Ο αριθμός τρία συμβολίζει την ολοκλήρωση και τη μεταμόρφωση. Ο Jung έγραφε συχνά για τη συμβολική δύναμη των αριθμών και θεωρούσε το τρία αριθμό εξέλιξης. Αντιπροσωπεύει μια διαδικασία που βρίσκεται σε κίνηση, μια μετάβαση από αυτό που ήμασταν σε αυτό που καλούμαστε να γίνουμε. Και ίσως γι’ αυτό η Περσεφόνη δεν τρώει έναν ή δύο σπόρους, αλλά τρεις: γιατί η ψυχή της δεν επιστρέφει απλώς από το σκοτάδι· επιστρέφει μεταμορφωμένη