Ένα αόρατο «σκηνικό» όπου οι άνθρωποι μπαίνουν και βγαίνουν σε ρόλους χωρίς καν να το καταλαβαίνουν.

Το τρίγωνο περιγράφει τρεις βασικές θέσεις που μπορεί να πάρει κάποιος μέσα στη σύγκρουση:

• Θύμα

• Σωτήρας

• Θύτης

Δεν μιλάμε για τα πραγματικά, αντικειμενικά θύματα κακοποίησης ή βίας , μιλάμε για ρόλους, δηλαδή για τον τρόπο που κάποιος σχετίζεται, αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και τους άλλους μέσα στη σύγκρουση και την καθημερινότητα.

Οι τρεις ρόλοι του τριγώνου

 Ο ρόλος του Θύματος

Το Θύμα νιώθει ανήμπορο, αδικημένο, εγκλωβισμένο.
Σκέφτεται συχνά:

• «Δεν μπορώ να κάνω τίποτα.»

• «Πάντα σε μένα συμβαίνουν αυτά.»

• «Οι άλλοι έχουν τη δύναμη, εγώ όχι.»

Μπορεί να παραπονιέται, να ζητά βοήθεια, αλλά ταυτόχρονα να απορρίπτει κάθε πρόταση αλλαγής («ναι, αλλά…»).
Σχέσεις όπου κάποιος μένει σταθερά στη θέση του Θύματος, γεμίζουν με αίσθημα βάρους, ενοχής και αδιεξόδου  τόσο για τον ίδιο όσο και για τους γύρω του.

 Ο ρόλος του Σωτήρα

Ο Σωτήρας φαίνεται αρχικά ο «καλός» της ιστορίας. Είναι αυτός ή αυτή που τρέχει πάντα να βοηθήσει, να ακούσει, να συμβουλέψει, να σηκώσει τα βάρη των άλλων.

Σκέφτεται:

• «Χωρίς εμένα δεν θα τα καταφέρουν.»

• «Πρέπει να είμαι δυνατός/ή για όλους.»

• «Η αξία μου είναι να φροντίζω τους άλλους.»

Πίσω από αυτή την φροντίδα κρύβεται συχνά φόβος: αν δεν είμαι «χρήσιμος/η», δεν θα με αγαπούν ή θα με εγκαταλείψουν. Ο Σωτήρας συχνά καίγεται, εξαντλείται, θυμώνει κρυφά αλλά συνεχίζει να δίνει περισσότερο απ’ όσο αντέχει.

  Ο ρόλος του θυτη

Ο ρολλος του θυτη  παίρνει τη θέση της κριτικής, της επίθεσης, της ελέγχου.
Μπορεί να εκφράζεται με:

• σκληρά λόγια («φταις εσύ», «ποτέ δεν κάνεις τίποτα σωστά»)

• ειρωνεία και απαξίωση

• έντονο έλεγχο ή παθητική επιθετικότητα (σιωπή, απόσταση, τιμωρία)

Συνήθως κρύβει πίσω απ’ αυτή τη στάση φόβο και ευαλωτότητα: «Αν χαλαρώσω, υπάρχει ο κίνδυνος να θεωρηθώ αδύναμος . Αν δεν είμαι δυνατός, θα με καταπιούν.»

Το Δραματικό Τρίγωνο δεν είναι τρεις διαφορετικες «κατηγορίες ανθρώπων».
Είναι κινήσεις που κάνουμε μέσα στη σχέση.

Στο ίδιο περιστατικό:

• Κάποιος μπορεί να ξεκινήσει ως Σωτήρας («θα σε βοηθήσω εγώ»),

• να νιώσει μετά Θύμα («κανείς δεν εκτιμά όσα κάνω»),

• και στο τέλος να καταλήξει θυτης  («είστε όλοι αχάριστοι»).

Το τρίγωνο τρέφεται από αυτή την εναλλαγή ρόλων. Κανείς δεν αισθάνεται πραγματικά καλά  Σε οποιαδήποτε όψη του τριγώνου κι αν βρίσκεται ,αλλά όλοι νιώθουν, με έναν παράξενο τρόπο, οικεία. Σαν να παίζουν ένα παλιό, γνώριμο έργο που το ξέρουν απ’ έξω.

Συνήθως, δεν ξεκινά στην ενήλικη ζωή.
Οι ρίζες του βρίσκονται:

• στις πρώτες σχέσεις με τους γονείς ή φροντιστές

• στις εμπειρίες όπου νιώσαμε αδύναμοι, μόνοι ή υπερ-υπεύθυνοι

• στα άρρητα οικογενειακά «συμβόλαια» (ποιος φροντίζει ποιον, ποιος φταίει, ποιος σώζει)

Ένα παιδί που μεγαλώνει:

• βλέποντας τον έναν γονέα πάντα «άτυχο ,αβοηθητο » και τον άλλον πάντα «ήρωα , δυναμικο »,

• ή νιώθοντας ότι πρέπει να φροντίζει τον γονιό για να νιώθει ασφαλές,

• ή δεχόμενο συνεχώς κριτική και επίθεση,

μαθαίνει ότι η αγάπη και η εγγύτητα περνούν μέσα από αυτούς τους ρόλους.
Αργότερα, χωρίς συνειδητή επιλογή, αναζητά σχέσεις που αναπαράγουν το ίδιο μοτίβο, γιατί είναι… γνώριμο. Όχι υγιές, αλλά γνώριμο.

Πώς φαίνεται το Δραματικό Τρίγωνο στην καθημερινότητα;

Μερικά παραδείγματα:

• Σε μια σχέση ζευγαριού
  Ο ένας παραπονιέται συνεχώς ότι είναι κουρασμένος, αδικημένος, «δεν αντέχει άλλο» (Θύμα).
  Ο άλλος αναλαμβάνει τα πάντα, οργανώνει, παίρνει αποφάσεις (Σωτήρας) μέχρι που κάποια στιγμή ξεσπάει και κατηγορεί (θυτης). Μετά μπορεί να νιώσει ενοχές και να γίνει εκείνος το Θύμα.

• Σε ένα εργασιακό περιβάλλον
  Ένας συνάδελφος νιώθει ότι όλοι τον εκμεταλλεύονται. Κάποιος άλλος προσπαθεί πάντα να τον καλύψει, να τον προστατεύσει. Ένας τρίτος παίρνει τον ρόλο του αυστηρού, κριτικού, που «βάζει όλους στη θέση τους». Οι εντάσεις ανακυκλώνονται, αλλά η δομή μένει ίδια.

• Σε μια οικογένεια
  Ένα παιδί αναλαμβάνει τον ρόλο του Σωτήρα για τον γονιό που είναι «αδύναμος» ή καταθλιπτικός. Αργότερα μπορεί να επιλέξει συντρόφους που χρειάζονται διαρκώς «σωτηρία». Ή να γίνει ο ίδιος θυμα , θυμωμένος με όλους που τον «χρησιμοποιούν».

Πώς καταλαβαίνω ότι βρίσκομαι στο Δραματικό Τρίγωνο;

Μπορείς να ρωτήσεις τον εαυτό σου:

• Συχνά νιώθω ότι δεν έχω επιλογή;

• Συχνά νιώθω ότι μόνο εγώ μπορώ να σώσω τους άλλους;

• Αισθάνομαι συχνά ότι οι άλλοι φταίνε για ό,τι μου συμβαίνει;

• Εμπλέκομαι ξανά και ξανά σε σχέσεις όπου παίζω τον ίδιο ρόλο;

• Είμαι μονίμως κουρασμένος/η από το να φροντίζω τους πάντες;

• Με πιάνω να εναλλάσσομαι μέσα στην ίδια μέρα: από κατανόηση, σε πίκρα, σε θυμό και κατηγορία;

Αν πολλές από αυτές τις ερωτήσεις σε αγγίζουν, είναι πιθανό να συμμετέχεις  έστω και ασυνείδητα  σε αυτό το τρίγωνο.

Πώς βγαίνουμε από το Δραματικό Τρίγωνο;

Η έξοδος δεν είναι στιγμιαία. Είναι διαδικασία αυτογνωσίας.
Όμως υπάρχουν κάποιες βασικές κατευθύνσεις.

 Από «Θύμα» σε Υπεύθυνο Δημιουργό

Αντί για «δεν μπορώ να κάνω τίποτα», αρχίζω να ρωτάω:

• Τι μπορώ να κάνω, έστω και μικρό;

• Ποια είναι η δική μου ευθύνη  όχι η ευθύνη των άλλων;

• Πώς μπορώ να ζητήσω βοήθεια χωρίς να παραιτούμαι από τη δύναμή μου;

Το Υπεύθυνο Πρόσωπο δεν κατηγορεί, αλλά και δεν αυτοκαταργείται. Αναγνωρίζει τον πόνο του, ζητά στήριξη, και ταυτόχρονα κάνει βήματα.

   Από «Σωτήρας» σε Υποστηρικτής

Αντί για «χωρίς εμένα δεν γίνεται», μαθαίνω να λέω:

• «Είμαι εδώ δίπλα σου, αλλά η ζωή σου είναι δική σου.»

• «Θέλεις τη βοήθειά μου ή απλώς να σε ακούσω;»

• «Μπορώ να κάνω αυτό,  για τα υπόλοιπα χρειάζεται να αναλάβεις εσύ.»

Ο Υποστηρικτής σέβεται την αυτονομία του άλλου. Δεν σώζει, δεν κουβαλά τις ζωές όλων στην πλάτη του. Μαθαίνει να φροντίζει και τον εαυτό του, να βάζει όρια, να ξεχωρίζει την αγάπη από την αυτοθυσία.

  Από «θυτης» σε Καθοδηγητής / Οριοθετημένος Ενήλικος

Αντί για επίθεση και έλεγχο, στρέφομαι:

• σε καθαρή, σταθερή οριοθέτηση («αυτό δεν το δέχομαι», «έχω ανάγκη από σεβασμό»)

• σε έκφραση συναισθήματος χωρίς προσβολή («θυμώνω όταν συμβαίνει αυτό»)

• σε διάθεση για διάλογο, όχι για τιμωρία

Ο Καθοδηγητής δεν είναι «μαλακός» με την έννοια του υποχωρητικού. Είναι σταθερός, δίκαιος και ειλικρινής, χωρίς να πατάει τους άλλους για να νιώσει δυνατός.

Όταν αρχίζουμε να βλέπουμε το μοτίβο, ανοίγει ο δρόμος για κάτι διαφορετικό:
σχέσεις όπου δεν χρειάζεται να είμαστε ούτε Θύματα, ούτε Σωτήρες, ούτε θυτες,
αλλά άνθρωποι που συναντιόμαστε από θέση ισότητας, ευθύνης και σεβασμού.

Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε κάποια από αυτές τις θέσεις, αυτό δεν σημαίνει ότι «κάτι πάει στραβά» με εσένα. Συνήθως σημαίνει ότι κάποτε βρήκες έναν τρόπο να επιβιώσεις και να συνδεθείς  και τώρα ήρθε η ώρα να βρεις έναν τρόπο να ζήσεις πιο ελεύθερα.

Το πρώτο βήμα είναι η επίγνωση.
Το επόμενο, να επιτρέψεις στον εαυτό σου υποστήριξη μέσα από ψυχοθεραπεία, ομάδες αυτογνωσίας, ή άλλους δρόμους προσωπικής εργασίας.
Δεν χρειάζεται να ξαναπαίξεις το ίδιο έργο για πάντα. Μπορείς να γράψεις νέο σενάριο.