Μήδεια: Όταν η Αγάπη Μεταμορφώνεται σε Αδυσώπητη Σκιά

Πρόσφατα παρακολούθησα τη Μήδεια στην Επίδαυρο, μια παράσταση που με συγκλόνισε βαθιά. Όχι μόνο για τις υπέροχες ερμηνείες, την εκπληκτική σκηνοθεσία και τα εντυπωσιακά κοστούμια, αλλά κυρίως για την ίδια την ιστορία.

Όσες φορές κι αν τη δω, καταφέρνει πάντα να ταράζει την ψυχή μου. Η Μήδεια δεν είναι απλώς μια τραγική ηρωίδα είναι μια μορφή που αγγίζει τα πιο σκοτεινά και βαθιά ανθρώπινα συναισθήματα. Κάθε σκηνή μοιάζει να μας υπενθυμίζει πόσο λεπτή είναι η γραμμή ανάμεσα στην αγάπη και στη σκιά.

Λίγες μορφές της ελληνικής μυθολογίας προκαλούν τόσο έντονα συναισθήματα όσο η Μήδεια. Άλλοι τη βλέπουν ως τέρας. Άλλοι ως θύμα. Άλλοι ως μία γυναίκα που προδόθηκε τόσο βαθιά ώστε η ψυχή της κυριολεκτικά διαλύθηκε.

Η ιστορία της ξεκινά στην Κολχίδα, μια μακρινή χώρα στις άκρες του γνωστού κόσμου. Η Μήδεια ήταν κόρη του βασιλιά Αιήτη, εγγονή του θεού Ήλιου και μεγάλη ιέρεια και μάγισσα.

Όταν ο Ιάσονας έφτασε στην Κολχίδα αναζητώντας το Χρυσόμαλλο Δέρας, η θεά Αφροδίτη έκανε τη Μήδεια να τον ερωτευτεί παράφορα. Για χάρη του πρόδωσε την οικογένειά της, εγκατέλειψε την πατρίδα της και χρησιμοποίησε τις γνώσεις και τις δυνάμεις της για να τον βοηθήσει να πετύχει τον σκοπό του.

Η αγάπη και ο έρωτάς της για εκείνον ήταν απόλυτα και καθοριστικά για όλες τις μετέπειτα αποφάσεις που πήρε.

Η Μήδεια εγκατέλειψε τα πάντα για τον Ιάσονα. Σε ορισμένες εκδοχές του μύθου, για να καθυστερήσει τον πατέρα της που τους καταδίωκε, σκότωσε τον αδελφό της, Άψυρτο, ώστε να εξασφαλίσει την ασφαλή διαφυγή τους.

Μαζί έφυγαν από την Κολχίδα και, μετά από πολλές περιπέτειες, εγκαταστάθηκαν στην Κόρινθο. Εκεί απέκτησαν παιδιά και έζησαν για χρόνια ως οικογένεια.

Μέχρι τη στιγμή που ο Ιάσονας αποφάσισε να την εγκαταλείψει.

Επέλεξε να παντρευτεί τη Γλαύκη, κόρη του βασιλιά Κρέοντα, επιδιώκοντας πολιτική δύναμη και κοινωνική άνοδο.

Για τη Μήδεια η προδοσία δεν ήταν απλώς ένας χωρισμός. Ήταν η κατάρρευση ολόκληρης της ταυτότητάς της. Η γυναίκα που είχε θυσιάσει τα πάντα βρέθηκε ξαφνικά μόνη, ξένη και ανεπιθύμητη.

Τότε γεννήθηκε μέσα της η φωτιά της εκδίκησης.

Η Μήδεια έστειλε στη Γλαύκη ένα μαγεμένο πέπλο και ένα στέμμα. Όταν εκείνη τα φόρεσε, τυλίχθηκε στις φλόγες. Μαζί της πέθανε και ο πατέρας της, ο Κρέοντας.

Όμως η μανία για εκδίκηση δεν σταμάτησε εκεί.

Στην πιο συγκλονιστική σκηνή της τραγωδίας, η Μήδεια σκοτώνει τα ίδια της τα παιδιά.

Ποια ήταν τελικά η Μήδεια;

Ένα τέρας;

Μια προδομένη γυναίκα;

Ή η σκοτεινή πλευρά της ανθρώπινης ψυχής; Μια πλευρά που όλοι έχουμε μέσα μας.

Ο Carl Gustav Jung πίστευε ότι μέσα σε κάθε άνθρωπο υπάρχει μια περιοχή της ψυχής που ονόμασε Σκιά.

Η Σκιά περιέχει όλα εκείνα τα συναισθήματα και τις επιθυμίες που δεν μπορούμε να αντέξουμε να αναγνωρίσουμε, όπως τον θυμό, τη ζήλια, την εκδίκηση, την οργή και το μίσος. Αν αυτά τα εσωτερικά μας στοιχεία δεν αναγνωριστούν και προσπαθήσουμε μόνο να τα καταπιέσουμε, τότε αυτά τα συναισθήματα δυναμώνουν και αποκτούν ανεξέλεγκτη επιρροή επάνω μας.

Η Μήδεια αποτελεί μία από τις πιο ολοκληρωμένες μυθολογικές εικόνες της Σκιάς.

Στην αρχή εμφανίζεται ως μια γυναίκα που θεραπεύει, προστατεύει και προσφέρει χωρίς κανένα όριο.

Όταν όμως βιώνει την απόρριψη, η ίδια ακριβώς ενέργεια τη μεταμορφώνει σε μια αδυσώπητη καταστροφέα.

Ο Jung έγραφε ότι ό,τι δεν γίνεται συνειδητό επιστρέφει ως μοίρα.

Η Μήδεια δεν μπορεί να αντέξει τον πόνο της εγκατάλειψης.

Ο John Bowlby, δημιουργός της Θεωρίας του Δεσμού, περιέγραψε πόσο βαθιά επηρεάζει τον άνθρωπο η απώλεια ενός σημαντικού δεσμού.

Όταν ο δεσμός απειλείται, το νευρικό σύστημα ενεργοποιεί μηχανισμούς επιβίωσης.

Για κάποιους ανθρώπους η εγκατάλειψη βιώνεται σχεδόν σαν θάνατος.

Στην περίπτωση της Μήδειας, ο Ιάσονας δεν είναι απλώς ένας σύντροφος.

Είναι η βάση της ταυτότητάς της. Είναι η ίδια της η ύπαρξη. Ζει για εκείνον. Όταν την απορρίπτει για να αποκτήσει περισσότερο κύρος και δύναμη, καταρρέει ολόκληρος ο ψυχικός της κόσμος.

Η ψυχοθεραπεύτρια Sue Johnson περιγράφει ότι η απόρριψη από ένα αγαπημένο πρόσωπο ενεργοποιεί τα ίδια νευρωνικά κυκλώματα που ενεργοποιεί και ο σωματικός πόνος.

Η Μήδεια δεν βιώνει απλώς λύπη. Δεν βιώνει απλώς πένθος. Βιώνει έναν βαθύ ψυχικό ακρωτηριασμό.

Η αναλύτρια Marion Woodman μίλησε εκτενώς για τη σκοτεινή όψη του θηλυκού αρχέτυπου.

Όταν η γυναικεία δύναμη καταπιέζεται, προδίδεται ή εξευτελίζεται, μπορεί να μετατραπεί σε καταστροφική ενέργεια.

Η Μήδεια δεν αντιπροσωπεύει μόνο τη γυναίκα ως αρχέτυπο. Είναι η πληγωμένη Ιέρεια που προσέφερε όλες τις γνώσεις της στον αγαπημένο της. Είναι η εγκαταλελειμμένη Ερωμένη που έκανε τα πάντα για να δώσει οντότητα στα όνειρα του εραστή της. Είναι η εξόριστη Βασίλισσα που άφησε πατρίδα και οικογένεια, που έμεινε χωρίς καμία ρίζα για να δώσει υπόσταση στον άντρα που αγάπησε. Είναι η θηλυκή δύναμη που εξευτελίστηκε. Όλα όσα προσέφερε δεν ανταλλάχθηκαν ούτε καν με μια άλλη αγάπη, αλλά με την επιδίωξη της εξουσίας. Έτσι, όλη η αγάπη που πάλλονταν μέσα της για αυτόν τον άντρα μετατράπηκε σε κατάρα και φωτιά.

Στη σύγχρονη ψυχολογία η πράξη αυτή δεν διαβάζεται μόνο κυριολεκτικά.

Σίγουρα δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για αυτή την τόσο σκληρή πράξη. Όμως σε αυτό το άρθρο η προσπάθεια είναι να δούμε αυτή την πράξη μέσα από μια συμβολική εικόνα.

Τα παιδιά συχνά συμβολίζουν το μέλλον, την ελπίδα, τη δημιουργικότητα και την προέκταση του εαυτού.

Όταν ο άνθρωπος βυθίζεται στην εκδίκηση, συχνά καταστρέφει πρώτα το δικό του μέλλον.

Η Μήδεια δεν σκοτώνει μόνο τα παιδιά της. Μέσα από αυτή την κίνηση καταστρέφει και οποιαδήποτε πιθανότητα μπορεί να έχει να θεραπευτεί ως γυναίκα. Καταστρέφει τη γέφυρα που θα μπορούσε να την οδηγήσει σε μια νέα ζωή.

Το αρχέτυπο της Μήδειας δεν συμβολίζει μόνο τη γυναίκα. Συμβολίζει εκείνη την πλευρά μας που αγαπά υπερβολικά και ανεξέλεγκτα, χωρίς όρια. Που ξεχνά τον εαυτό της για να σωθεί μέσα από κάποιον άλλον.

Ποτέ όμως δεν μπορεί να μας σώσει κάποιος άλλος.

Έτσι, όταν χάνεται αυτή η ψευδαίσθηση, για οποιονδήποτε λόγο, τότε προκύπτει ο πόνος, ο θυμός και η εκδίκηση.

Και τελικά η Μήδεια μέσα μας καλείται να επιλέξει αν θα μετατρέψει τον πόνο σε σοφία ή σε καταστροφή.

Η Μήδεια μάς υπενθυμίζει ότι η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι η Σκιά.

Η μεγαλύτερη απειλή είναι να μην γνωρίζουμε ότι αυτή η Σκιά υπάρχει μέσα μας.

Γιατί όταν κοιτάζουμε τη Σκιά κατάματα, αυτή μεταμορφώνεται σε επίγνωση.

Μπορεί να πονά, αλλά αυτός ο πόνος έχει συνειδητότητα.

Και όπου υπάρχει συνειδητότητα, υπάρχει η δυνατότητα θεραπείας και επιλογής.