Ο Γιωσαφάτ έλεγε πως η αγάπη μαθαίνεται στα χέρια εκείνου που μας πρωτοκράτησε, όχι στα χέρια εκείνου που ερωτευτήκαμε αργότερα. Συνήθως νομίζουν πως οι ερωτικές σχέσεις διδάσκουν αγάπη. Στην πραγματικότητα, απλώς αποκαλύπτουν τι μάθαμε για αυτήν από τα παιδικά μας χρονιά .
Το πρώτο σχολείο της αγάπης είναι η αγκαλιά της μάνας .
Στη βρεφική ηλικία η αγάπη σημαίνει: με βλέπεις; με νιώθεις; υπάρχω για σένα;
Αν η μητέρα ή ο φροντιστής ανταποκρίνεται, χτίζεται μέσα μας ένα αόρατο θεμέλιο: η ασφάλεια.
Αν όμως δεν γίνει αυτή η υγιής σύνδεση, χτίζεται μέσα μας ο φόβος.
Η αγάπη τότε παίρνει το πρώτο της σχήμα:
– Για κάποιους είναι ζεστή και διαθέσιμη
– Για άλλους είναι απρόβλεπτη και επικίνδυνη
– Για άλλους είναι κάτι που πρέπει να κερδηθεί
Και από εκεί ξεκινούν όλα τα μεγάλα δράματα του ενήλικου έρωτα.
Το βρέφος στην αρχή αγαπά εγωτικά: θέλει η ανάγκη του να καλυφθεί.
Με τον χρόνο και με τη σωστή φροντίδα μαθαίνει ένα νέο μάθημα:
ότι η αγάπη δεν είναι μόνο να παίρνω, αλλά και να αντέχω.
Αντέχω να περιμένω.
Αντέχω να μη διαλύομαι στην απογοήτευση.
Αντέχω να σε δω κι εσένα και όχι μόνο εμένα.
Εκεί εμφανίζεται αυτό που ο Γιωσαφάτ αποκαλούσε ικανότητα για ματαίωση.
Χωρίς αυτήν δεν υπάρχει αγάπη, υπάρχει μόνο απαιτητικότητα.
Πολλοί ενήλικες μπαίνουμε σε σχέσεις με το κρυφό αίτημα:
κάνε ό,τι δεν έκανε η μητέρα μου. Δες με, άγγιξέ με, επιβεβαίωσέ με, γέμισέ με.
Ο Γιωσαφάτ το διατύπωσε καθαρά: ό,τι δεν πήραμε παιδιά, το ζητάμε στους συντρόφους, αλλά οι σύντροφοι μας δεν είναι δυνατόν να είναι οι θεραπευτές μας .
Κι έτσι οι σχέσεις γίνονται πεδίο παρεξηγήσεις δύο πληγών.
Η μία ζητά ιδανικό έρωτα, η άλλη ζητά σωτηρία.
Η αγάπη όμως δεν είναι σωτηρία, είναι συνάντηση δυο ανθρώπων.
Η μητέρα δίνει την τρυφερότητα, τη θρέψη, το αφουγκράσμα στις ανάγκες του βρέφους.
Ο πατέρας ή η πατρική λειτουργία δίνει κάτι άλλο το όριο, τον χώρο.
Χωρίς αυτή τη λειτουργία η αγάπη πνίγει.
Όποιος δεν έχει βιώσει όρια δυσκολεύεται να αγαπήσει χωρίς παραβίαση, κατάκτηση, εξάρτηση ή συγχώνευση.
Μαθαίνει να κολλάει, όχι να συναντά.
Η ενήλικη αγάπη ως επανενεργοποίηση του δεσμού
Στην ενήλικη ζωή επιλέγουμε τον τρόπο που θα αγαπηθούμε, αλλά και αγαπάμε με τον τρόπο που δεθήκαμε με την πρώτη σημαντική αγάπη της ζωής μας τη μητέρα.
Η ασφαλής σχέση μαζί της οδηγεί σε αυτό που συχνά ονομάζεται στην ψυχοθεραπεία ασφαλής δεσμός.
Ο ασφαλής δεσμός οδηγεί σε:
– συναισθηματική διαθεσιμότητα
– ρύθμιση συναισθήματος
– υγιή οριοθέτηση
– ικανότητα για οικειότητα
Από την άλλη μια δύσκολη σχέση με τη μητέρα οδηγεί σε ανασφαλή δεσμό.
Ο ανασφαλής δεσμός παρουσιάζεται με:
– φόβο εγγύτητας
– εξιδανίκευση του άλλου και της σχέσης και στη συνέχεια κατάρρευση
– ζήτηση θεραπείας, στήριξης ή καθοδήγησης από τον σύντροφο
– σύνδεση μέσω κρίσης αντί μέσω εγγύτητας, ώστε να αποδεχθεί τη σημαντικότητα που έχει ανάγκη να νιώσει
Στην ψυχοθεραπεία η βασική δουλειά δεν είναι να βρούμε τον σωστό άνθρωπο, αλλά να αναδομήσουμε τον τρόπο με τον οποίο συνδεόμαστε με τον κάθε άνθρωπο.
Εκεί αρχίζει η πραγματική μάθηση της αγάπης.
Ο Γιωσαφάτ έλεγε ότι η ώριμη αγάπη μοιάζει με φιλία, με την έννοια της βαθιάς ικανότητας για συνύπαρξη.
Η ώριμη αγάπη χαρακτηρίζεται από:
– αντοχή στη διαφορετικότητα του καθενός
– αντοχή στην απογοήτευση που μπορεί να εμφανιστεί στη σχέση
– αντοχή στην ευαλωτότητα
– ικανότητα σύνδεσης μετά τη ρήξη
Εκεί παύει να είναι έρωτας ανάγκης και γίνεται σχέση που μπορεί να εμπεριέχει τον σύντροφο.
Η αγάπη δεν είναι τυχαίο γεγονός.
Είναι δεξιότητα που καλλιεργείται, δεσμός που αναδομείται, λειτουργία που ωριμάζει.
Όταν ρωτάμε έναν άνθρωπο “πώς αγαπάς;”, στην πραγματικότητα ρωτάμε:
πώς ρυθμίζεις την εγγύτητα, την απόσταση, τον φόβο και την ανάγκη σου;
Εκεί βρίσκεται το θεραπευτικό έργο.
Εκεί αρχίζει η πραγματική ελευθερία.
Θεραπευτική άσκηση
Ο χάρτης της αγάπης μου
Στόχος: αναγνώριση μοτίβων δεσμού, επανεκπαίδευση
Χρόνος: 20–40 λεπτά
Υλικά: χαρτί και στυλό
Μέρος Α Το αποτύπωμα
Απάντησε χωρίς φίλτρο:
Πώς έδειχναν αγάπη στο σπίτι μου; (3 τρόποι)
Τι φοβόμουν περισσότερο όταν αγαπούσα;
Πότε ένιωθα ότι με βλέπουν πραγματικά;
Τι έπρεπε να κάνω για να κρατήσω την αγάπη;
Πώς διαχειρίζονταν οι γονείς τη σύγκρουση;
Μέρος Β Το μοτίβο
Γράψε 5 φράσεις που περιγράφουν τον δικό σου τρόπο να αγαπάς σήμερα.
Παραδείγματα:
– Χρειάζομαι μεγάλη εγγύτητα για να νιώσω ασφαλής.
– Φοβάμαι την εγκατάλειψη.
– Όταν θυμώνει ο άλλος, νομίζω ότι θα φύγει.
– Δεν καταλαβαίνω τι νιώθω μέσα στη σχέση.
– Δίνω για να μην απογοητεύσω τον άλλον.
Μέρος Γ Η αναδόμηση
Κλείσε με 3 νέες προθέσεις:
Αυτή την περίοδο μαθαίνω…
να ρυθμίζω το συναίσθημά μου όταν απογοητεύομαι
να μιλάω αντί να απαιτώ ή να αποσύρομαι
να κρατώ χώρο για τη διαφορά του άλλου
Πρόταση βιβλίου
«Να παντρευτεί κανείς ή να μην παντρευτεί;
Μια ψυχαναλυτική (και όχι μόνο) προσέγγιση στα θέματα της ανθρώπινης σεξουαλικότητας, του έρωτα, της αγάπης, της επιλογής συντρόφου και του γάμου»
Ματθαίος Γιωσαφάτ (εκδόσεις Αρμός).
«Έρωτας ή τίποτα»
Ένα βιβλίο που διερευνά την ουσία του έρωτα σε έναν κόσμο που πολλές φορές τον απογυμνώνει από νόημα. Ο συγγραφέας παρουσιάζει τον έρωτα όχι ως απλό συναίσθημα, αλλά ως ουσιαστική εμπειρία που σχετίζεται με τη ζωή και την ύπαρξη
Δημήτρης Φ. Καραγιάννης (εκδόσεις Αρμός).