Γεννιόμαστε μέσα σε κοινωνίες, μέσα σε πλαίσια, μέσα σε κανόνες.
Και πριν ακόμα μάθουμε ποιοι είμαστε, έχουμε ήδη μάθει τι «πρέπει» να είμαστε.
Η κοινωνιολογία μάς λέει πως ο άνθρωπος είναι ον κοινωνικό, άρα διαμορφώνεται.
Η ψυχολογία συμπληρώνει πως ο άνθρωπος είναι και ον ευάλωτο, άρα επηρεάζεται.
Και κάπου ανάμεσα σε αυτά τα δύο γεννιέται η προσωπική μας ιστορία.
Στην εφηβεία αλλά και πολύ νωρίτερα δεν ψάχνουμε μόνο φίλους.
Ψάχνουμε τη φυλή μας.
Ψάχνουμε εκείνους που θα μας επιτρέψουν να υπάρξουμε χωρίς να νιώθουμε ξένοι.
Η κοινωνιολογία ονόμασε αυτές τις ομάδες αναφοράς: παρέες, κοινότητες, μικροί κοινωνικοί κόσμοι που διαμορφώνουν αξίες, γούστα και συμπεριφορές.
Η ψυχολογία, από την άλλη, γνωρίζει πως πίσω από αυτό υπάρχει η ανάγκη για ανήκειν.
Είναι πιο αρχέγονη κι από την αγάπη.
Είναι επιβίωση.
Γι’ αυτό και οι παρέες επηρεάζουν:
– τις μουσικές που ακούμε
– τη γλώσσα που χρησιμοποιούμε
– τα ενδιαφέροντα που υιοθετούμε
– και, μερικές φορές, μέχρι και τις επιλογές ζωής
Δεν επιλέγουμε πάντα τη φίλη ή τον φίλο που μας ταιριάζει.
Η κοινωνία δεν μας μαθαίνει μόνο πώς να ντυθούμε.
Μας μαθαίνει τι σημαίνει να ντυνόμαστε έτσι.
Κάθε στυλ είναι ένας κώδικας:
το minimal, το dark, το boho, το formal δεν είναι απλώς αισθητική, είναι ταυτότητα.
Ο κοινωνιολόγος Erving Goffman μιλούσε για την κοινωνική ζωή σαν σκηνή.
Οι ρόλοι αλλάζουν ανάλογα με το κοινό:
– στο σχολείο
– στη δουλειά
– στην παρέα
– στη σχέση
Το στυλ γίνεται στολή.
Όχι για να κρυφτούμε αλλά για να επικοινωνήσουμε ποιοι είμαστε ή, συχνότερα, ποιοι θέλουμε να φανούμε.
Η ψυχολογία εδώ βλέπει τον εαυτό ως συμπεριφορά, όχι ως ουσία.
Και η αυτοεκτίμηση χρωματίζει το σώμα, τα μαλλιά, το ντύσιμο, τη στάση.
Εκεί, πολλές φορές, το προσωπικό μπερδεύεται με το συλλογικό.
Το δικό μας «μου αρέσει» δεν είναι πάντα δικό μας.
Είναι εσωτερικευμένη ματιά άλλων: φίλων, τάσεων, influencers, προτύπων.
Η σύγχρονη κοινωνία έχει ένα παράξενο χαρακτηριστικό:
μας πουλάει ταυτότητες έτοιμες.
«Γίνε αυτό», «ανήκε σε εκείνο», «ζήσε έτσι».
Fitness life, vegan life, spiritual life, corporate life, urban life — όλα στυλιζαρισμένα, όλα με συγκεκριμένο λεξιλόγιο και κώδικες.
Ο Γάλλος κοινωνιολόγος Bourdieu μιλούσε για το habitus:
ένα αόρατο σύνολο από συνήθειες, γούστα και τρόπους που δεν επιλέξαμε συνειδητά, αλλά κληρονομήσαμε από το κοινωνικό μας περιβάλλον.
Έτσι, το τι τρώμε, τι πίνουμε, τι διαβάζουμε, τι θεωρούμε «ποιοτικό» ή «κιτς», τι σπούδάζουμε, πώς χτίζουμε σχέσεις δεν είναι τόσο προσωπικές επιλογές όσο νομίζουμε.
Η ψυχολογία, από την άλλη, παρατηρεί την προσαρμογή:
ο άνθρωπος προσαρμόζεται για να μην απορριφθεί.
Και πολλές φορές αυτή η προσαρμογή γίνεται σιωπηλή απώλεια εαυτού.
Η αυτογνωσία δεν αφαιρεί τις κοινωνικές επιρροές.
Απλώς τις αποκαλύπτει.
Ρωτάμε:
– αυτό το θέλω ή το έμαθα;
– αυτό το αγαπώ ή το πήρα δανεικό;
– αυτό με εκφράζει ή με προστατεύει;
– αυτό με ζωντανεύει ή απλώς με βολεύει;
Και κάπου εκεί ξεκινάει η δύσκολη δουλειά της επιστροφής:
να διαχωρίσω τον εαυτό μου από το πλήθος.
Όχι για να μείνω μόνος·
αλλά για να είμαι παρών.
Γιατί η κοινωνία θα συνεχίσει να μας δείχνει δρόμους.
Είναι στη φύση της.
Το ζήτημα είναι: ποιο δρόμο επιλέγουμε εμείς;
Όχι αυτόν που μας κάνει «να ανήκουμε».
Αλλά αυτόν που μας κάνει να υπάρχουμε.
Shakila Ιωάννα Μπράτη
Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας & Αναλυτική Αυτογνωσία
• Ψυχοθεραπεύτρια & Εισηγήτρια Αυτογνωσίας
• Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας & Facilitator Σκιάς
• Ενεργειακή Ολιστική Θεραπεύτρια & Αυτογνωσία
• Συμβολική Προσέγγιση & Εργασία με την Σκιά
• Αναλυτική Αυτογνωσία & Συναισθηματική Ρύθμιση